Πολλές από τις εκκλησίες της Ίου έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέες ως ιστορικά μνημεία κυρίως των μεταβυζαντινών χρόνων, αφού αποτελούν τυπικά δείγματα νησιωτικής ναοδομίας των Κυκλάδων. Η τοπική παράδοση θέλει τον αριθμό των εκκλησιών να ανέρχεται στις τριακόσιες εξήντα πέντε, όσες και οι ημέρες ενός χρόνου, αριθμός που στα τέλη της δεκαετίας του 1960 μειώθηκε σημαντικά, αφού οι περισσότερες από αυτές είναι ερειπωμένες ή τα ίχνη τους έχουν χαθεί. Στην πλειονότητα τους εκκλησίες ήταν οικογενειακές, χτισμένες από πέτρα και πηλό και προορισμένες, μέσω του φερώνυμου αγίου, να προστατεύουν τα ζώα και τα κτήματα της κάθε οικογένειας από το «κακό μάτι» και ήταν διάσπαρτες σε όλη την έκταση του νησιού. Στις εκκλησίες της Ίου θα προσέξεις πολύτιμες εικόνες, έργα γνωστών ζωγράφων, όπως του Μιχαήλ του Δαμασκηνού και του Ιωάννη Σκορδίλη, οι οποίοι τον 17ο αιώνα διωκόμενοι από το τουρκικό μαχαίρι κατέφυγαν στα νησιά του Αιγαίου. Το ιερό των μικρών εκκλησιών χρησιμοποιείται ως οστεοφυλάκιο. Επίσης μερικές εκκλησίες της εξοχής αποτελούσαν μέρος μοναστηριών, όπως ο Άγιος Ιωάννης στον Πύργο και η Παναγιά στο Παλαιόκαστρο . Στα όρια του βασικού οικισμού βρίσκονται έως σήμερα είκοσι δύο εκκλησίες και η Παναγιά η Γκρεμμιώτισα, από τις πιο γνωστές είναι χτισμένη σε περίβλεπτο σημείο και ορατή από όλα τα σημεία του ορίζοντα στο λόφο ψηλά στη Χώρα χαιρετώντας από μακριά τη γειτονική Σίκινο.

Η εκκλησία της Γκρεμιώτισσας είναι βυζαντινής αρχιτεκτονικής και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση τη Θεοτόκου. Ο θρύλος λέει πως η θαυματουργή εικόνα που βρίσκεται στο εκκλησάκι ταξίδεψε πάνω σε μια σχεδία, με ένα αναμμένο καντήλι συνέχεια δίπλα της, που δεν έσβησε ούτε από τα κύματα ούτε από τους ανέμους, οδηγώντας τους πιστούς από την τουρκοκρατούμενη Κρήτη μέχρι τις ακτές της Ίου. Μια άλλη τοπική παράδοση θέλει την εικόνα της Παναγίας με τον Χριστό να έχει βρεθεί στον όρμο του Μυλοπότα, μέσα στα βράχια, φωτισμένη από ένα καντήλι. Οι κάτοικοι την μετέφεραν στο ναό του Τιμίου Σταυρού. Ως εκ θαύματος όμως, η εικόνα μεταφερόταν τη νύχτα στο σημείο που στέκει σήμερα, κι έτσι κτίστηκε εκεί η νέα εκκλησία προς τιμήν της Παναγίας. Ανηφορίζοντας μέχρι το προαύλιο της Γκρεμιώτισσας κι ακόμα πιο πάνω, στα τρία εκκλησάκια που υπάρχουν στη διαδρομή μέχρι την ψηλότερη κορυφή του βράχου (Άγιος Νικόλαος, Άγιος Ιωάννης, Άγιος Ελευθέριος), θα καταλάβεις γιατί οι άνθρωποι του νησιού πιστεύουν ότι βρίσκονται διαρκώς υπό τη σκέπη της Παναγίας. Ενώ ένας επιπλέον λόγος επίσκεψης σε αυτό το όμορφο εκκλησάκι, ειδικά για τους πιο ρομαντικούς είναι η θέα στο απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου και το ηλιοβασίλεμα, που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από αυτό της Σαντορίνης. Τέλος αν έχεις τη τύχη και βρεθείς στο νησί το Δεκαπενταύγουστο, θα περάσεις αξέχαστες στιγμές στο πανηγύρι της  Παναγίας της Γκρεμιώτισσας που γιορτάζει και μοιράζει χαρά σε όλους του επισκέπτες!

Χτίστηκε στο λόφο της Χώρας του νησιού, το 1797.Εκεί, φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της “Οδηγήτριας”. Το ξωκλήσι αυτό είναι το πιο γνωστό στο νησί, αφού κουβαλάει στις πλάτες του έναν παλιό θρύλο για τον τρόπο που χτίστηκε. Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, Κρητικοί πέταξαν στη θάλασσα την εικόνα της Παναγίας για να γλιτώσει από τα χέρια των Τούρκων, ώσπου οι Νιώτες τη βρήκαν στα παράλια του νησιού και αποφάσισαν να χτίσουν Ναό προς τιμήν της Παναγίας δίπλα στη Μητρόπολη. Κάθε βράδυ όμως το κτίσμα γκρεμιζόταν και η εικόνα ήταν χαμένη, μέχρι που βρέθηκε στο λόφο. Εκεί ήταν η θέση της Παναγιάς Γκρεμνιώτισσας να κοιτάει προς την Κρήτη, τον τόπο από όπου προήλθε.

Θα τη βρείτε στο κέντρο της Χώρας. Η αρχιτεκτονική του ακολουθεί τον Κυκλαδίτικο ρυθμό, επιβλητικός ναός, ντυμένος στα λευκά με καταγάλανους τρούλους και λευκούς σταυρούς στις κορυφές τους. Δίπλα ακριβώς υπάρχει και μια μικρότερη εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.

Το πανέμορφο αυτό ξωκλήσι είναι τοποθετημένο πάνω από το λιμάνι από τον 17ο αιώνα. Είναι το πρώτο πράγμα που βλέπουν οι ταξιδιώτες που έρχονται να επισκεφτούν το νησί και το τελευταίο εκείνοι που φεύγουν, λόγω της διακριτής θέσης του.

Ένα μικρό, ολόλευκο εκκλησάκι, γύρω γύρω κατάφυτο με δεντράκια και με θέα την Αμοργό, την Νάξο και άλλα Κυκλαδίτικα νησάκια είναι η Παναγία η Παλιοκαστρίτισσα. Γιορτάζει κάθε 8η μέρα του Σεπτέμβρη. Βρίσκεται μέσα στο παλιό κάστρο της Ίου ανάμεσα στην Αγία Θεοδότη και τη Ψάθη. Το κάστρο χτίστηκε το 1397 από τον Ενετό Μάρκο Κρίσπο και δεν αποκλείεται να στηρίχτηκε σε προηγούμενη Βυζαντινή κατασκευή ίδιας χρήσης. Για να δείτε τα οικονομικότερα πακέτα για την Ίο, μπείτε εδώ: https://www.thegreeks.com/el/hotels/in/ios